ความงดงามของปราสาทเมืองต่ำ

ปราสาทเมืองต่ำ บุรีรัมย์
Prasat Mueang Tam

หลายคนคงรู้จักปราสาทหินในประเทศไทยกันบ้าง อย่างปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทพิมาย หรืออื่น ๆ มีอีกปราสาทหนึ่งที่น่าสนใจมากทีเดียว
คือ ปราสาทเมืองต่ำ ตั้งอยู่ที่ อ.ประโคนชัย จ.บุรีรัมย์ สร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 16 ในศิลปะบาปวน มีที่ตั้งอยู่ใกล้กับปราสาทพนมรุ้งเพียง 8 กม. เท่านั้น

จารึกปราสาทเมืองต่ำให้ข้อมูลว่า
ปราสาทแห่งนี้มีเทพผู้พิทักษ์แหล่งน้ำและธัญญาหาร ประกอบกับด้านทิศเหนือของปราสาทเมืองต่ำมีการสร้างบารายเพื่อเก็บกักน้ำ
ลักษณะสถาปัตยกรรมมีการออกแบบที่สวยงามและลงตัวตามคติจักรวาฬ เป็นปราสาทอิฐ 5 องค์ตั้งบนฐานเดียวกัน ประกอบด้วยปรางค์ประธานตรงกลาง เปรียบได้กับที่สถิตของพระศิวะ และรอบล้อมด้วยปรางค์บริวารทั้ง 4 มุม เปรียบได้กับมหาทวีปทั้ง 4 คือ ชมพูทวีป อมรโคยาน ปุพพวิเทห และ อุตรกุระ
อาจกล่าวได้ว่า ปราสาทเมืองต่ำเป็นปราสาทประจำชุมชนหรือปราสาทสรุกขนาดใหญ่
และจากการพบศิวลึงค์หินทรายเขียวบริเวณปราสาทประธาน แสดงให้เห็นว่าน่าจะสร้างเพื่ออุทิศถวายแด่พระศิวะ

ปราสาทเมืองต่ำมีสระหรือบารายล้อมรอบสี่ด้าน ขอบสระด้านบนแกะสลักด้วยหินทรายเป็นลำตัวนาคที่มุมสระสลักเป็นนาค 5 เศียร สระน้ำทั้ง 4 สระนี้ ใช้เพื่อประกอบพิธีกรรมทางศาสนา และยังแสดงถึงมหาสมุทรทั้ง 4 ที่ล้อมรอบเขาพระสุเมรุตามคติพราหมณ์-ฮินดู

ซุ้มประตูทางลงสระ

ความโดดเด่นที่สำคัญอีกอย่างคือ นาคที่ขอบสระทั้ง 4 เป็นนาคแบบเศียรโลน ซึ่งเป็นศิลปะแบบบาปวนอย่างแท้จริง

ยอดของปราสาท "บัวคลุ่ม" อยู่ด้านบนอาจจะดูเล็กๆ แต่พอนำลงมาแล้วจะดูมีขนาดใหญ่มาก ถ้าปราสาทมีขนาดใหญ่ส่วนยอดก็จะใหญ่ไปด้วย

ทับหลัง ตอน "อุมามเหศวร" สัญลักษณ์ของการกำเนิดสรรพสิ่ง

การแกะสลักทับหลังและเครื่องหลังคาอย่างสวยงาม นอกจากภาพเล่าเรื่องที่เป็นเทพเจ้าในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ก็มักนิยมสลักรูปเทพประจำทิศต่างๆอีกด้วย

ซุ้มประตูทางเข้าโคปุระ